Η πανδημία ως εν δυνάμει καταλύτης αλλαγών στη ψυχογηριατρική περίθαλψη

Του Π. Κ. Αλεξόπουλου, Επίκουρου Καθηγητή ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου Πατρών, Επιστημονικά υπεύθυνου του Ειδικού Ιατρείου Ψυχογηριατρικής του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Πατρών.

Εδώ και περίπου ένα έτος η υφήλιος βρίσκεται αντιμέτωπη με την πρόκληση της πανδημίας που έχει προκαλέσει ο νέος κορωνοϊός. Η πρόκληση αυτή αγγίζει το σύνολο των ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Η ιατρική περίθαλψη, που συνιστά την εμπροσθοφυλακή των υπηρεσιών που διαχειρίζονται την πανδημία, καλείται να προσαρμόζεται στις διαρκώς μεταβαλλόμενες συνθήκες που δημιουργεί η υγειονομική κρίση. Ανεπηρέαστη δεν έχει μείνει ούτε η ψυχιατρική περίθαλψη, ούτε το πεδίο της ψυχογηριατρικής. Ο όρος ψυχογηριατρική αναφέρεται στον τομέα εκείνο της ψυχιατρικής που αφορά τη διάγνωση και θεραπεία των νευρονοητικών διαταραχών, όπως η άνοια, της κατάθλιψης και της ψύχωσης στην τρίτη ηλικία καθώς και άλλων ψυχικών διαταραχών που απαντούν στους ηλικιωμένους. Η πανδημία διαμόρφωσε συνθήκες στη ψυχογηριατρική περίθαλψη που έχουν χαρακτήρα καταλύτη για την αναβάθμιση της ποιότητας ζωής τόσο των ηλικιωμένων που πάσχουν από ψυχογηριατρικές διαταραχές αλλά και των φροντιστών τους.

Αξιοποίηση φαρμάκων για την αντιμετώπιση νευροψυχιατρικών συμπτωμάτων με φειδώ και πάντα βάσει ενδείξεων.
Δεν είναι σπάνια η χορήγηση πολλών φαρμάκων και μάλιστα σε υψηλές δόσεις προκειμένου να ελεγχθούν νεύροψυχιατρικά συμπτώματα και διαταραχές της συμπεριφοράς όπως επιθετικότητα, ανησυχία και διαταραχές του ύπνου σε ανθρώπους της τρίτης ηλικίας. Κατασταλτικά φάρμακα που αξιοποιούνται για να ελεγχθούν επιθετικές συμπεριφορές και διαταραχές του ύπνου δύνανται να προκαλέσουν καταστολή της αναπνευστικής λειτουργίας, ειδικά αν υπερδοσολογούνται, και να περιπλέξουν τη διαχείριση λοιμώξεων του αναπνευστικού, όπως αυτές που προκαλεί ο νέος κορωνοϊός. Επίσης, φάρμακα που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση καταθλιπτικών ή ψυχωτικών συμπτωμάτων σε ηλικιωμένους μπορούν σε υψηλές δόσεις να επηρεάσουν με τρόπο αρνητικό την καρδιακή λειτουργία π.χ. προκαλώντας διαταραχές του καρδιακού ρυθμού και να επιδεινώσουν έτσι την ευαλωτότητα των ηλικιωμένων έναντι μιας σοβαρής απειλής για την υγεία τους όπως είναι οι λοιμώξεις που προκαλούνται από το νέο ιό. Οι ιδιαίτερες συνθήκες που έχει διαμορφώσει η πανδημία είναι ένα γόνιμο περιβάλλον ευαισθητοποίησης ιατρών και φροντιστών σε σχέση με τους κινδύνους που εγκυμονεί η χορήγηση πολλών και σε υψηλές δόσεις φαρμάκων, ειδικά στους ηλικιωμένους, αλλά και κατανόησης της συμβολής μη φαρμακολογικών μεθόδων στην αντιμετώπιση των ψυχιατρικών διαταραχών των ηλικιωμένων.

Οι μη φαρμακολογικές παρεμβάσεις συμβάλλουν στην αντιμετώπιση των ψυχογηριατρικών διαταραχών.
Η επιδημιολογική κρίση και τα επαναλαμβανόμενα μέτρα περιορισμού της διάδοσης του νέου κορωνοϊού οδήγησαν σε περιορισμό των μετακινήσεων, σε αναστολή της λειτουργίας κέντρων ημέρας και δομών της κοινότητας για άτομα της τρίτης ηλικίας (Κέντρα Ανοιχτής Προστασίας Ηλικιωμένων-ΚΑΠΗ, Κέντρα Ημερήσιας Φροντίδας Ηλικιωμένων-ΚΗΦΗ) καθώς και άλλων υπηρεσιών που αφορούν τη συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα (π.χ. προγράμματα κατ’οίκον επισκέψεων). Παρότι δεν υπάρχει γενική ομοφωνία, οι περισσότερες μελέτες δείχνουν πως παρά την αλλαγή στις συνθήκες της καθημερινότητας των ηλικιωμένων και των φροντιστών τους, δεν προκλήθηκε σημαντική επιδείνωση των ψυχογηριατρικών συμπτωμάτων εν μέσω καραντίνας. Αυξήθηκε όμως η επιβάρυνση που συνεπάγονται αυτά τα συμπτώματα για τους φροντιστές και στις οικογένειες των ατόμων με αυτά τα συμπτώματα. Τι άλλαξε λοιπόν και ανιχνεύεται αυτή η αύξηση της επιβάρυνσης; Η πανδημία στέρησε εν πολλοίς τις οικογένειες των ανθρώπων με ψυχογηριατρικές διαταραχές από το υποστηρικτικό πλέγμα των ανωτέρω υπηρεσιών. Μέσω των υπηρεσιών αυτών οι ηλικιωμένοι είχαν πρόσβαση λιγότερο ή περισσότερο σε μη φαρμακολογικές θεραπείες όπως η νοητική ενεργοποίηση, η σωματική άσκηση και η νοητική ενδυνάμωση. Ουσιαστικά έστω και με αυτόν τον αρνητικό τρόπο αναδεικνύεται ο σημαντικός ρόλος που έχουν αυτές οι θεραπείες στη διαχείριση και αντιμετώπιση των συμπτωμάτων των ψυχογηριατρικών διαταραχών. Είναι ένα εκκωφαντικό μήνυμα σχετικά με τη κλινική σημασία αυτών των θεραπειών!

Ανοιχτότητα, ανταλλαγή εμπειριών, αλληλοδιδαχή.
Μετά το αρχικό μούδιασμα που προκάλεσε η αναστολή λειτουργίας των υπηρεσιών στήριξης και φροντίδας των ανθρώπων της τρίτης ηλικίας, άνοιξαν νέοι δρόμοι υποστήριξης της συγκεκριμένης ηλικιακής ομάδας προκειμένου να καλυφθεί το κενό που είχε δημιουργηθεί. Οι δρόμοι αυτοί βασίζονται κυρίως στο διαδίκτυο. Διαμορφώθηκαν ολοένα και πυκνότερα δίκτυα επικοινωνίας, αλληλοϋποστήριξης, ανταλλαγής εμπειριών και τελικά αλληλοδιδαχής στα κοινωνικά δίκτυα τόσο με πρωτοβουλία των ίδιων των φροντιστών όσο και παρόχων υπηρεσιών στήριξης των ατόμων της τρίτης ηλικίας με ψυχογηριατρικές διαταραχές. Παράλληλα, σεμινάρια υποστήριξης τόσο των ασθενών με ψυχογηριατρικές διαταραχές όσο και των οικογενειών τους φιλοδόξησαν και φιλοδοξούν να προσφέρουν στους ανθρώπους της τρίτης ηλικίας εργαλεία διαχείρισης της δύσκολης συνθήκης της πανδημίας (π.χ. απλά διατυπωμένοι αλγόριθμοι μέτρων σε περίπτωση μόλυνσης από τον νέο κορωνοϊό, εφαρμογή μέτρων προστασίας, τρόποι οργάνωσης της καθημερινότητας, σύντομες ασκήσεις νοητικής ενδυνάμωσης, διαχείριση επιθετικών συμπεριφορών). Έχουν ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό όλοι αυτοί οι νέοι δρόμοι υποστήριξης αυτών των ανθρώπων. Βασίζονται στη συμμετοχή, στον ανοιχτό διάλογο, στην ενεργοποίηση και στην ανάπτυξη δεξιοτήτων κάθε δυάδας φροντιστή-ασθενούς με ψυχογηριατρικές διαταραχές. Αυτούς τους δραματικούς μήνες, οι επαγγελματίες υγείας μέσω διαδικτύου τους εμπιστεύτηκαν αυτά τα θεραπευτικά εργαλεία και προσπαθούν να τους εξοικειώσουν με τη χρήση τους. Η γόνιμη και συστηματική αξιοποίηση του «θησαυρού» των μη φαρμακολογικών παρεμβάσεων είναι πια στα χέρια των ασθενών και των οικείων τους.

Αντί επιλόγου.
Παρά το ασφυκτικό πλαίσιο της, η συνθήκη της πανδημίας δύναται να λειτουργήσει ως καταλύτης για τον εξορθολογισμό της ψυχογηριατρικής περίθαλψης. Βαθμιαία και βιωματικά δύναται να γίνει κατανοητό πως η θεραπεία των ψυχογηριατρικών νόσων δεν είναι αποκλειστικά φαρμακοκεντρική, αλλά στηρίζεται και σε μη φαρμακολογικές παρεμβάσεις που προϋποθέτουν όμως την ανοιχτότητα και την ενεργοποίηση του φροντιστή που καθίσταται έτσι ένας άτυπος θεραπευτής για τον πάσχοντα σύντροφο, τον πάσχοντα γονιό, τον πάσχοντα αδελφό…



H Eταιρεία

Η Πανελλήνια Εταιρεία Γηριατρικής και Γεροντολογίας, είναι μια εταιρεία μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα (ΜΚΟ), που ιδρύθηκε το 1999 με έδρα την Πάτρα.

 

Η εταιρεία έχει επιστημονικό, εκπαιδευτικό και φιλανθρωπικό χαρακτήρα. Οι πόροι της εταιρείας προέρχονται από εγγραφές και συνδρομές των μελών, δωρεές, κληρονομιές, κληροδοτήματα, επιχορηγήσεις και κάθε άλλη θεληματική προσφορά μελών ή τρίτων όπως και έσοδα από τις διάφορες εκδηλώσεις και ενέργειες της Εταιρείας.

Νέα

Γίνε Υποστηρικτής

Γίνε Μέλος

Πανελλήνια Εταιρεία Γηριατρικής & Γεροντολογίας

Επικοινώνησε μαζί μας:

 

Ν.Ε.Ο Πατρων Αθηνων 9
T.K. 26441
(+30) 2610 439.090
girpatras@gmail.com

Aκολούθησέ μας:

 

FACEBOOK
INSTAGRAM