22 Απρ Άσκηση και Ψυχαγωγία για τους ηλικιωμένους την εποχή του κορωνοϊού

Ιωάννα Θεοδωροπούλου, Παθολόγος, επίτιμος Πρόεδρος της Πανελλήνιας Εταιρείας Γηριατρικής και Γεροντολογίας.

Κατ’ αρχήν θα ήθελα να ευχαριστήσω την εφημερίδα Πελοπόννησο και προσωπικά την κα. Ριζογιάννη Μαρίνα για την τιμητική καταχώρηση στο σημερινό φύλλο της Πελοποννήσου αυτών των άρθρων που αφορούν τους ηλικιωμένους.

Θα σας παρουσιάσω ένα θέμα που σχετίζεται με τους ηλικιωμένους με την άσκηση και με τη ψυχαγωγία τους και ειδικά κατά πόσον η γυμναστική και ο χορός είναι τρόποι επικοινωνίας των υπερηλίκων ακόμη και στην εποχή της πανδημίας.

Οι εξελικτικές μεταβολές που εμφανίζονται σε ένα άτομο με την αύξηση της ηλικίας οφείλονται: στο γήρας, στην όσμωση από διάφορες παθήσεις, στην επίδραση του περιβάλλοντος και στην υποκινητικότητα.

Η υποκινητικότητα συνεπάγεται ανατομικές και λειτουργικές διαφοροποιήσεις όλων των οργάνων. Η άσκηση των ηλικιωμένων συμβάλει τα μέγιστα στο να διατηρηθούν σε καλή κατάσταση οι κινητικές λειτουργίες των και όχι μόνο, επιβραδύνει δε την εμφάνιση οστεοπόρωσης.

Βελτιώνεται το καρδιοαγγειακό και αναπνευστικό σύστημα, το μυοσκελετικό αυξάνοντας τη μυϊκή μάζα, η ευκινησία των αρθρώσεων και η αντοχή των οστών. Βελτιώνεται η ψυχική διάθεση, λιγοστεύει το άγχος και απομακρύνεται ο κίνδυνος εμφάνισης κατάθλιψης. Βελτιώνεται η ισορροπία με αποτέλεσμα να είναι λιγότερο επιρρεπή τα άτομα σε πτώσεις. Η ήπια άσκηση ανακουφίζει και προλαμβάνει πόνους στις αρθρώσεις, υπό την προϋπόθεση πάντα η άσκηση να γίνεται υπό ιατρική παρακολούθηση.

Η άσκηση όταν είναι ομαδική συμβάλει στη δημιουργία διαπροσωπικών σχέσεων, ενισχύει την ψυχολογία των ηλικιωμένων με αποτέλεσμα παράταση της επιβίωσης και καλυτέρευσης της ποιότητας ζωής, διότι όπως έλεγε και ο πατήρ της Ιατρικής Ιπποκράτης (Παραγγελίαι ΧΙΥ) ¨Ακμή ηλικίας πάντα έχει χαρίεντα, απόληξη δε τουναντίον¨.

Αλλά και ο χορός σαν τρόπος κοινωνικοποίησης των υπερηλίκων ακόμη και στην εποχή της πανδημίας είναι εξίσου σπουδαίος και πιο ευχάριστος στην πραγμάτωσή του.

Ο υποχρεωτικός εγκλεισμός στο σπίτι στην αρχή και τα επιμέρους περιοριστικά μέτρα καταπολέμησης και εξάπλωσης του κορωνοϊού (Covid-19) προκάλεσαν αλλαγές στην καθημερινότητα και τις συνήθειες των ανθρώπων όλων των ηλικιών με ποίκιλα συναισθήματα.

Ασφαλώς όλες οι δύσκολες συνθήκες που προκάλεσε ο ερχομός του covid-19 αφορούν και τους υπερήλικες ή όπως αλλιώς τους ονομάζουμε “άτομα της τρίτης ηλικίας”. Είναι αυτονόητο το χρέος όλων των υπερηλίκων, ότι πρέπει να πορευόμαστε με συνοχή, σύνεση και συνέπεια, εφαρμόζοντας με υπευθυνότητα την τήρηση των οδηγιών και τις προτάσεις των αρμοδίων, όπως εφαρμόζονται από τα θεσμοθετημένα όργανα της πολιτείας.

Αναφέρομαι στους ηλικιωμένους που βιώνουν την ομορφιά μέσα από απλές καθημερινές κινήσεις και κάνουν την ζωή τους βατή και ενδιαφέρουσα. Η ομορφιά της τρίτης ηλικίας είναι να μπορεί κάθε άτομο αυτής να ασχοληθεί με τον εαυτό του, να σκέφτεται, να διαθέτει και να διαχειρίζεται τον ελεύθερο χρόνο του όπως ζητά η καρδιά του, να ονειρεύεται και να κάνει πράγματα που δεν πρόλαβε στη νιότη του. Ομορφιά είναι οι ευχάριστες καθημερινές στιγμές που γεύονται οι υπερήλικες μετά τη συνταξιοδότηση, γιατί είναι άλλο πράγμα η συνταξιοδότηση και άλλο ο παροπλισμός.

Είναι ιατρικά διαπιστωμένο ότι στα ηλικιωμένα άτομα αρχίζει σταδιακά η βραδεία έκπτωση λειτουργιών του οργανισμού τους, όπως προανέφερα. Οι μεταβολές αυτές επιφέρουν κάποιες αλλαγές όπως:

• Μειώνονται προοδευτικά οι σωματικές δυνάμεις.
• Εμφανίζεται Οστεοπόρωση.
• Προκαλούνται αλλοιώσεις στον εγκέφαλο.
• Παρουσιάζονται βλάβες στο καρδιοαγγειακό σύστημα.
• Εμφανίζεται η κατάθλιψη και αυξάνεται προοδευτικά με την ηλικία, ανάλογα βέβαια και με τις διάφορες περιστάσεις και γεγονότα (π.χ. απώλειες κλπ).
• Τα άτομα αποσυντονίζονται με αποτέλεσμα την απομόνωση.

Όμως η τρίτη ηλικία είναι η ώριμη βιολογική ηλικία του ανθρώπου. Η ηλικία όπου αποκομίζουν και αποδίδουν ότι έζησαν και δημιούργησαν στη νεότερη περίοδο της ζωής τους. Βέβαια, μπορεί βιολογικά να είναι η πιο ώριμη φάση της ζωής του ανθρώπου αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος σ’ αυτή τη φάση της ζωής του θέλει να ζει μόνο με τις αναμνήσεις του.

Κάθε υπερήλικας μπορεί να συμμετέχει σε πολλές δραστηριότητες και μια από αυτές είναι και η ενασχόληση με το χορό, και κυρίως με τον παραδοσιακό. Γιατί η ποιότητα ζωής είναι το στοιχείο που αυτά τα άτομα αναζητούν και επιδιώκουν.

Τα τελευταία χρόνια η σχέση της ποιότητας ζωής των υπερηλίκων με το χορό μελετάται και φαίνεται ότι ο χορός έχει μια ιδιαίτερα ευεργετική επίδραση στη φυσική και πνευματική υγεία των υπερηλίκων. Ο χορός έχει πολλά οφέλη για την υγεία και πόσο μάλλον στις πιο ευπαθείς ομάδες, όπως η τρίτη ηλικία, που αισθάνεται πια στο περιθώριο και βιώνει πιο έντονα τη μοναξιά και τη σωματική δυσλειτουργία.

Ο χορός ως μέσον γύμνασης, προσφέρει πολλά οφέλη στην υγεία των υπερηλίκων. Συμβάλλει στην καλυτέρευση της σωματικής υγείας τους μέσω της κίνησης, αλλά και της ψυχικής υγείας, μέσω της έντονης κοινωνικής επαφής. Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες η επίδραση του χορού σε ηλικιωμένους είναι καταλυτική ανεβάζοντας το επίπεδο διαβίωσης έως και 40% !!

Αυτό συμβαίνει γιατί το σώμα, το μυαλό και η ψυχή γεμίζουν ¨θετική αύρα¨ μέσα από τη δραστηριότητα του χορού. Πως ; Οι ήπιες κινήσεις του χορού ενεργοποιούν το μεταβολισμό και το σύνολο του μυϊκού συστήματος προσφέροντας σωματική ευεξία.

Οι παραδοσιακοί χοροί, συγκεκριμένα, των υπερηλίκων έχουν ως προϋπόθεση την ύπαρξη πολλών ανθρώπων, άρα τη δημιουργία μιας παρέας και νέων γνωριμιών. Αποτέλεσμα αυτού είναι η όσμωση των υπερηλίκων, στοιχείο που γεμίζει χαρά τα άτομα αυτά, γιατί κοινωνικοποιούνται, αποκτούν νέες εμπειρίες και εκμηδενίζουν την αρνητικότητα της μοναξιάς. Επιπλέον ενισχύεται η αυτοπεποίθησή τους, γιατί νιώθουν άτομα ενεργά και δραστήρια και αυτό ανεβάζει την ψυχολογία τους. Ο ψυχικός τους κόσμος αλλάζει. Και τί πιο σημαντικό από αυτό; Αν τα άτομα αυτά, οι υπερήλικες αισθάνονται νέα στην ψυχή τους, αυτό αντανακλάται και φαίνεται στον τρόπο που σκέφτονται και ενεργούν.

Ο χορός είναι ένα μέσο ψυχαγωγίας και δεν έχει ηλικία. Όλοι μπορούμε να γευτούμε τα οφέλη του, από τους πιο μικρούς μέχρι τους μεγαλύτερους.

Επιπροσθέτως η μάθηση ενός συνόλου βημάτων είναι δυνατή εξάσκηση της μνήμης, διότι τα γηραιά άτομα καλλιεργούνται μέσα από τη διασκέδαση πράγμα το οποίο δεν κουράζει τον άνθρωπο, να σκέφτεται, με αποτέλεσμα να καθυστερείται η γήρανση και η αποδυνάμωση της μνήμης και κατ’ επέκταση η εμφάνιση της άνοιας. Με χορούς ήπιους αποφεύγουμε την Οστεοπόρωση ή το Σακχαρώδη Διαβήτη. Έχουμε βελτίωση ακόμα και στο καρδιοαγγειακό και καρδιοαναπνευστικό σύστημα. Η κίνηση μόνο καλά μπορεί να επιφέρει.

Επιπροσθέτως ο παραδοσιακός χορός αφορά την παράδοση, τα ήθη και τα έθιμα ενός λαού. Περικλείει μέσα του τη χαρά, τον πόνο, την ξενιτειά, την αγάπη και τόσα άλλα συναισθήματα, που έζησαν και βίωσαν αυτά τα άτομα, άνθρωποι μιας άλλης εποχής.

Οι χοροί και τα τραγούδια δεν είναι ένα μέρος της ψυχαγωγίας των ηλικιωμένων αλλά ο καλλίτερος τρόπος ψυχαγωγίας και γι’ αυτό ο χορός είναι και προτεινόμενος τρόπος ψυχαγωγίας αυτών, αφού τους προσφέρει σωματική άσκηση και ψυχική ευεξία.

Η συνύπαρξη των συμμετεχόντων στο χορό είναι ένα μήνυμα αισιοδοξίας.

Μελέτες έδειξαν ότι ο χορός μειώνει τα επίπεδα του stress, των αγχωδών διαταραχών και των συμπτωμάτων αϋπνίας. Γιατί βοηθάει τους νεύρωνες του εγκεφάλου να δημιουργούν νέες οδούς στο νευρικό μας σύστημα αποτρέποντας έτσι τον εκφυλισμό του εγκεφάλου.

Άλλη πρόσφατη έρευνα έδειξε ότι ο χορός βελτιώνει την κίνηση και την ευλυγισία. Μια πρόσφατη έρευνα του Πανεπιστημίου Saint Luis έδειξε ότι ηλικιωμένοι με προβλήματα στους γοφούς και τα γόνατα, έπειτα από ήπιας έντασης χορό καθημερινά, μείωσαν τη λήψη παυσιπόνων κατά 30%, ένα ποσοστό πραγματικά καταπληκτικό.

Και τώρα ας έλθουμε στην εποχή της πανδημίας του Covid-19.

Νέα Βρετανική επιστημονική έρευνα του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Lancet Psychiatry το Νοέμβριο του 2020, ενισχύει τις ενδείξεις προηγούμενων μελετών ότι η πανδημία Covid-19 ιδίως σε σοβαρή μορφή, μπορεί να επηρεάσει την ψυχή, το νου και τον εγκέφαλο των ανθρώπων.

Μπροστά σε όλα αυτά που είναι επακόλουθα της πανδημίας του Covid-19 οι κοινωνικές οργανώσεις μας προτρέπουν με τον εναλλακτικό τρόπο δράσης της άσκησης και του χορού, στην κοινωνικοποίηση των υπερηλίκων ακόμη και στην εποχή της πανδημίας, αφού ο κάθε υπερήλικας πρέπει να υιοθετήσει και να εφαρμόσει προληπτικά μέτρα για τη διατήρηση της φυσικής του άμυνας, χρησιμοποιώντας το χορό σαν καθημερινή άσκηση βέβαια με την αποδοχή του υπάρχοντος και ισχύοντας κάθε φορά απαραίτητου υγειονομικού πρωτοκόλλου.

Συμπερασματικά, η άσκηση και ο χορός στην τρίτη ηλικία και ιδίως ο παραδοσιακός ενισχύει τη μαγεία της ζωής στο στάδιο που ο άνθρωπος τοποθετείται νομοτελειακά, προκειμένου να απολαύσει τους καρπούς του βίου του και προβάλει τη σχέση παρελθόν-παρόν –μέλλον του απανταχού ελληνισμού.

Σύσταση λοιπόν προς τους υπερήλικες: Ας βάλουμε την άσκηση και το χορό, ιδίως τον παραδοσιακό, στη ζωή μας και θα βιώσουμε πολύ ωραία πράγματα, ωφέλιμα τώρα στο ηλιοβασίλεμα του βίου μας έστω και στην εποχή της πανδημίας του Covid-19. Γιατί αυτά δίνουν ζωή! Είναι τα ίδια ζωή…

Όλα τα ανωτέρω στηρίζονται στις εμπειρίες μου που προήλθαν από τις διάφορες δράσεις του Σπιτιού Ημέρας που λειτουργούσαμε, και λειτουργούμε στην Πανελλήνια Εταιρεία Γηριατρικής και Γεροντολογίας την οποία εγώ υπηρέτησα για μια 20ετία από πολλές θέσεις. Στο χορευτικό τμήμα των υπερηλίκων στο οποίο χοροδιδάσκαλος ανιδιοτελής ήταν και είναι όλα τα χρόνια η κα Βένια Πολυχρονοπούλου, μέλος του Λυκείου των Ελληνίδων του Παραρτήματος Πατρών αλλά και στα τμήματα της σωματικής άσκησης που λειτουργούσαμε 2 φορές την εβδομάδα, με ανιδιοτελείς εθελοντές που προσέφεραν τις υπηρεσίες τους στους υπερήλικες, το συνταξιούχο γυμναστή κο Χρήστο Μοσχονά και τη φυσικοθεραπεύτρια κα Κωνσταντίνα Σπυροπούλου, τους οποίους θερμά ευχαριστούμε.