22 Απρ Ο ηλικιωμένος στην εποχή του κορωνοϊού

Ιωάννης Ελλούλ, Καθηγητής Νευρολογίας Πανεπιστημίου Πατρών, Αντιπρόεδρος της Πανελλήνιας Εταιρείας Γηριατρικής και Γεροντολογίας.

Η πανδημία του κορωνοϊού (COVID-19) προκαλεί φόβο και ταλαιπωρία στους ηλικιωμένους σε όλο τον κόσμο. Και όχι αδικαιολόγητα. Το ποσοστό θνησιμότητας για άτομα άνω των 80 ετών είναι πενταπλάσια του μέσου όρου, ενώ το ποσοστό θνησιμότητας στους ηλικιωμένους παγκοσμίως θα μπορούσε να ανέβει ακόμη υψηλότερα, καθώς ο ιός εξαπλώνεται γρήγορα και στις αναπτυσσόμενες χώρες, οι οποίες έχουν περιορισμένες ιατρικές υποδομές.

Λιγότερο ορατές, αλλά όχι λιγότερο ανησυχητικές, είναι οι ευρύτερες επιπτώσεις:

1. Στα υπερφορτωμένα νοσοκομεία με ασθενείς που νοσηλεύονται με κορωνοϊό, άτομα με άλλες παθήσεις μπορεί να μην τυγχάνουν της ίδιας υγειονομικής περίθαλψης με την προ-κορωνοϊού περίοδο. Είναι επίσης γνωστό ότι συμπτώματα άλλων παθήσεων όπως αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων ή καρδιακών επεισοδίων υποβαθμίζονται ή αγνοούνται αναβάλλοντας την νοσηλεία σε νοσοκομεία υπό τον φόβο του κορωνοϊού.
2. Η μεγάλη πίεση που δέχεται το σύστημα υγείας σε όλα τα επίπεδα μπορεί να επιτρέψει κενά στην περίθαλψη με αποτέλεσμα να ελλοχεύει ο κίνδυνος παραμέλησης και κακομεταχείρισης των ηλικιωμένων που διαμένουν σε ιδρύματα χρονίως πασχόντων.
3. Η οικονομική δυσπραγία και η αύξηση της ανεργίας τα οποία έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην ευεξία και την ψυχική υγεία.
4. Ο κίνδυνος των διακρίσεων και του στίγματος πάντα εγκυμονεί.

Ο πολιτισμός μιας χώρας φαίνεται από την ικανότητα της πολιτείας να προφυλάξει τα άτομα της τρίτης ηλικίας.

Ο ηλικιωμένος έχει πολλαπλούς ρόλους στην κοινωνία και στην οικογένεια. Συγκεκριμένα διαθέτει απίστευτη ανθεκτικότητα, δημιουργικό πνεύμα και ταυτόχρονα έχει την ικανότητα να συμβάλει θετικά στην αντιμετώπιση των κρίσεων. Αυτοί είναι μόνο κάποιοι από του λόγους που πρέπει, ανά πάσα στιγμή, τα δικαιώματά και η αξιοπρέπειά των ηλικιωμένων να διατηρηθούν κατά την διάρκεια της πολύμηνης κρίσης που έχει δημιουργήσει η πανδημία του κορωνοϊού.

Πρόσφατα ο Οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών εξέδωσε κατευθυντήριες οδηγίες προσδιορίζοντας τόσο τις άμεσες, όσο και τις μακροπρόθεσμες, πολιτικές προτεραιότητες και δράσεις. Οι οδηγίες αυτές μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:

1. “Οι αποφάσεις της πολιτείας, για την υγειονομική περίθαλψη που επηρεάζει τους ηλικιωμένους, πρέπει να καθοδηγούνται από τη δέσμευση για την διατήρηση της αξιοπρέπειας και του δικαιώματος τους στην υγεία”. Ιδιαίτερη μέριμνα πρέπει να δοθεί στους κινδύνους που αντιμετωπίζουν τα ηλικιωμένα άτομα κατά την πρόσβαση τους στις δομές υγειονομικής περίθαλψης (δημόσια ή ιδιωτικά νοσοκομεία, κέντρα αποκατάστασης, ιδρύματα χρονίως πασχόντων). Σε αυτούς τους κινδύνους συμπεριλαμβάνονται οι διακρίσεις λόγω ηλικίας, η παραμέληση, η κακομεταχείριση και η βία.
2. “Ενίσχυση της κοινωνικής ένταξης και αλληλεγγύης κατά τη διάρκεια των μέτρων της τήρησης των αποστάσεων”. Οι περιορισμοί στην ελεύθερη κυκλοφορία και η τήρηση των αποστάσεων μπορούν να οδηγήσουν σε διακοπή παροχής της απαραίτητης φροντίδας και υποστήριξης των ηλικιωμένων. Η τήρηση των μέτρων αυτών, ενώ είναι απολύτως αναγκαία, πρέπει να συνοδεύεται από μέτρα κοινωνικής υποστήριξης και στοχευμένης φροντίδας. Οι ψηφιακές τεχνολογίες παίζουν πλέον σημαντικό ρόλο. Η Πανελλήνια Εταιρεία Γηριατρικής που ιδρύθηκε το 1999 με έδρα την Πάτρα, έχει ήδη αναγνωρίσει την ανάγκη εκπαίδευσης των ηλικιωμένων στις νέες ψηφιακές τεχνολογίες, και έχει οργανώσει δράσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα στο χώρο της, φυσικά πριν την λήψη των περιοριστικών μέτρων. Σκοπεύει μάλιστα να τα αναπτύξει περεταίρω στη μετα-κορωνοϊού εποχή.
3. “Ο καταστροφικός κοινωνικός και οικονομικός αντίκτυπος του COVID-19 στα ηλικιωμένα άτομα πρέπει να αντιμετωπιστεί τόσο κατά την διάρκεια της πανδημίας, όσο και στη φάση της ανάκαμψης”. Τα αίτια που έχουν αφήσει, και συνεχίζουν να αφήνουν, τους ηλικιωμένους ευάλωτους σε αυτήν την κρίση πρέπει να αντιμετωπιστούν, εάν θέλουμε να ανακάμψουμε νωρίτερα και αποτελεσματικότερα. Η φροντίδα, η υποστήριξη, και οι ευκαιρίες πρέπει να διασφαλιστούν σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής. Είναι λοιπόν απαραίτητο να αναπτυχθεί στην χώρα μας η εξειδικευμένη ιατρική φροντίδα των ηλικιωμένων, και αυτό μπορεί να γίνει μέσω της αναγνώρισης της Γηριατρικής ειδικότητας ή της Γηριατρικής εξειδίκευσης, καθώς και της μετεκπαίδευσης του υγειονομικού προσωπικού σε θέματα γηριατρικής. Η πολιτεία έχει πλέον αφυπνιστεί και αναγνωρίζει αυτές τις ανάγκες ώστε σύντομα να υπάρξουν και οι απαραίτητες νομοθετικές παρεμβάσεις.
4. “Να ενισχυθεί η συμμετοχή των ηλικιωμένων και η αξιοποίηση των γνώσεων τους”. Πρέπει να διευρυνθεί η συνεργασία με την κοινωνία των πολιτών και να διασφαλιστεί η πλήρης συμμετοχή των ατόμων της τρίτης ηλικίας αντιμετωπίζοντας το στίγμα και τις προκαταλήψεις. Καινοτόμες προσεγγίσεις που υποστηρίζονται από στοιχεία και δεδομένα, λαμβάνοντας υπόψιν την ηλικία και το φύλο, αναγνωρίζουν το δυναμικό μιαs μεγάλης οικονομικής ανάπτυξης που το ονομάζουν “Silver economy”. Το “Silver economy” είναι ένας επιπλέον ευρύς πυλώνας ανάπτυξης που δεν έχει ακόμα κατάλληλα αξιοποιηθεί στην χώρα μας.

Αυτή η πανδημία έχει επιφέρει πρωτοφανείς προκλήσεις για την ανθρωπότητα και παρουσιάζει μια δυσανάλογη απειλή για την υγεία, τη ζωή, τα δικαιώματα και την ευημερία των ηλικιωμένων. Πολλοί από αυτούς τους κινδύνους δεν είναι πρωτόγνωροι. Οι ανάγκες και τα δικαιώματα των ηλικιωμένων δεν έχουν έως τώρα αντιμετωπιστεί επαρκώς.

Η ανάκαμψη από την πανδημία είναι μια ευκαιρία για μια κοινωνία πιο δίκαιη, φιλική και αποτελεσματική για την σφαιρική προστασία των ατόμων της τρίτης ηλικίας.